Algengar spurningar

Á sumum vinnustöðum safnar starfsmaður orlofstímum/dögum og fær því laun á meðan hann fer í orlof. 

Hinn kosturinn, er að orlofslaun sem nema að lágmarki 10,17% af öllu kaupi starfsmanns, eru lögð inn á orlofsreikning og eru síðan greidd í kringum 11. maí ár hvert. Ónotað orlof skal gert upp við starfslok. 

Markmið orlofs er að starfsmaður fái að fara í frí og þar af leiðandi er mælt með að það sé ekki greitt mánaðrlega. Hinsvegar, er heimilt að greiða orlof mánaðarlega út með launum séu bæði atvinnurekandi og starfsmaður samþykkir því, sbr. 4. mgr. 7. gr. laga um orlof nr. 30/1987

Orlof er form af launatekjum og því er greiddur skattur af þeim. Spurningum um skatta á að beina til Skattsins. 

Atvinnurekandi getur almennt ekki ákveðið einhliða að starfsmaður skuli taka orlof á uppsagnarfresti. 

Ef fyrirtæki lokar á meðan á starfsmenn þessu eru í orlofi getur þó orlofstaka starfsmann skarast við uppsagnarfrest hans. 

Fjarvistir vegna veikinda teljast til vinnutíma í innvinnslutímabili orlofs, nema veikindaréttur sé fullnýttur og um ræði launalaust leyfi skv. orlofslögum. 

Fæðingarorlofstaka telst einnig til starfstíma. 

Vantar texta

Hægt er að sjá veikindarétt undir réttindum í hverjum kjarasamning fyrir sig

Skylda atvinnurekanda til greiðslu launa í veikindum vegna sjúkdóms og slys er háð því að launþegi hafi tilkynnt um veikindin með sannanlegum hætti. ​

Meginreglan er sú að launamaður tilkynnir atvinnurekanda svo fljótt sem við verður komið, svo hægt sé að gera nauðsynlegar ráðstafanir á vinnustað. ​

Tilkynna skal veikindi sem fyrst og með sannanlegum hætti. 

Óski atvinnurekandi eftir læknisvottorði skal hann greiða fyrir það. 

Staðgengilslaun

Miðast við þau laun sem starfmaður hefði sannanlega haft ef hann hefði ekki forfallast frá vinnu vegan sjúkdóms eða slyss önnur en mætingabónus og álagsgreiðslur vegna sérstakrar áhættu eða óþrifnaðar sem eru tilfallandi við framkvæmd sértilgreindra starfa​

Fullt dagvinnukaup

Fullt dagvinnukaup eru föst laun fyrir dagvinnu auk vaktaálags, bónus og annarra afkastakvetjandi eða sambærilegra álagsgreiðslna vegna vinnu miðað við 8 klst á dag eða 40 klst. á viku miðað við fullt starf. ​

Dagvinnulaun

Dagvinnulaun eru föst laun miðað við dagvinnu (án bonus og hvers konar álagsgreiðslna) fyrir 8 klst. á dag eða 40 klst. á viku miðað við fullt starf.

Þú færð sérstaka veikindadaga vegna veikinda barna. Ef að þeir klárast getur þú sótt um sjúkradagpeninga hjá stéttarfélaginu þínu vegna veikinda barna. 

Þú átt rétt á veikindadögum vegna veikinda barna. Þessi veikindaréttur skerðir ekki rétt þinn vegna eigin veikinda. Af þessu leiðir að atvinnurekandi þinn má ekki sleppa að greiða þér þegar þú ert heima með veikt barn nema þú sért búinn að klára réttinn. 

Hinsvegar, getur þú sótt um sjúkradagpeninga vegna veikinda barna hjá stéttarfélaginu þínu, þegar þú ert búinn að klára rétt þinn hjá atvinnurekanda. 

Þú átt sama veikindarétt og þú áttir áður en þú fórst í fæðingarorlof ef þú vinnur hjá sama atvinnurekanda. Ef þú veikist á fyrsta mánuði í sama starfi eftir fæðingarorlof, ber atvinnurekanda að líta til seinustu 12 mánaða fyrir töku fæðingarorlofs, þegar veikindaréttur þinn er reiknaður. 

Ef veikindaréttur er fullnýttur (þú ert búinn að klára rétt þinn hjá atvinnurekanda) þá getur þú sótt um sjúkradagpeninga vegna veikinda barna hjá stéttarfélaginu þínu. 

Nei. Það má ekki nýta orlofsdaga starfsmanns til þess að greiða fyrir veikindadaga. 

Á almennum vinnumarkaði hefur ekki verið samið um það sem kallað er hlutaveikindi. Þau hafa verið skilgreind þannig að launamaður geti verið óvinnufær að hluta og vinnufær að hluta. 

Dæmi: 

• Ef starfsmaður er veikur að hluta t.d. ef kona í fullu starfi er ólétt og vinnur takmarkað þá hefur hún ekki rétt á greiðslu fyrir 100% starf, heldur einungis þá tíma sem hún vann. 
• Ef starfsmaður fer fyrr heim vegna veikinda þá er dreginn af honum heill dagur vegna veikinda. 
  

Starfsmenn, sem vinna vaktavinnu, vinna sér inn 12 vetrarfrídaga miðað við ársstarf, fyrir helgi- og tyllidaga sem falla á mánudaga til föstudaga. 

Þetta kemur á móti launuðu fríi sem dagvinnustarfsmenn fá, þegar frídagar lenda á virkum dögum. 

Heimilt er með samkomulagi veitingamanns og starfsmanns að greiðsla komi í stað umræddra frídaga, 8 klst. í dagvinnu fyrir hvern frídag miðað við fullt starf. Afleysingafólk fái áunna vetrarfrídaga gerða upp við starfslok.

Þá færðu vetrarfrídag í staðinn fyrir alla rauða daga eða helgidaga sem lenda á virkum dögum yfir þann tíma sem þú varst í vaktavinnu hjá atvinnurekandanum. 

Þetta gildir hvort sem þú áttir vakt á rauðum degi eða varst í vaktafríi. Sem dæmi: 

Starfsmaður starfar hjá atvinnurekanda frá 1. maí til 31. ágúst. Á virkum dögum lenda; fyrsti maí, annar í hvítasunnu og fyrsti mánudagurinn í ágúst, þar af leiðandi á starfsmaðurinn rétt á 3 vetrarfrídögum. 

Ef ég var ekki í starfi allt ávinnslutímabil vetrarfrís, fæ ég þá bara hluta af vetrarfríinu?

Hvernig reiknast vetrarfrí ef starfsmaður var aðeins hluta af ávinnslutímabilinu í starfi?

Stutt, skýrt svar með dæmi

Þú færð vetrarfrí í hlutfalli við þá rauðu daga sem falla á virka daga á því tímabili sem þú varst í starfi — ekki fyrir allt árið.

Dæmi:

Ef þú vinnur aðeins frá 1. maí til 31. ágúst og á þeim tíma lenda 3 rauðir dagar á virkum degi, þá áttu rétt á 3 vetrarfrídögum, ekki fullu vetrarfríi.

Uppsögn má skilgreina sem tilkynningu annars aðila ráðningarsamnings, atvinnurekanda eða starfmanns til hins aðila um ráðningarslit.

Uppsagnarfrestur er tímabilið frá því að uppsögn er tilkynnt og þar til ráðningarsambandið formlega lýkur

• Uppsagnarfrestur er gagnkvæmur og miðast við mánaðamót.​
• Allar uppsagnir skulu vera skriflegar og gerðar á sama tungumáli og ráðningarsamningur starfsmanns.​
• Almennt þarf ekki að tilgreina ástæður fyrir uppsögn en starfsmaður á rétt á viðtali um starfslok sín og ástæður uppsagnar:​

​

Beiðni um viðtal skal koma fram innan fjögurra sólarhringa frá því að uppsögn er móttekin og skal viðtal fara fram innan fjögurra sólarhringa þar frá.

Á almennum markaði er uppsagnafrestur sem hér segir:

• Fyrstu tvær vikurnar í starfi er enginn uppsagnarfrestur.​
• Eftir tveggja vikna samfellt starf hjá sama atvinnurekanda: 12 almanaksdagar.​
• Eftir 3 mánuði samfellt í starfi hjá sama atvinnurekanda: 1 mánuður m.v. mánaðamót.​
• Eftir 2 ár samfellt í starfi hjá sama atvinnurekanda: 2 mánuðir m.v. mánaðamót.​
• Eftir 3 ár samfellt í starfi hjá sama atvinnurekanda: 3 mánuðir m.v. mánaðamót
  

Riftun ráðningarsamnings er þegar vinnusamningi er slitið með tafarlausum hætti, án uppsagnarfrests.

• Vinnuveitanda kann að vera heimilt að rifta ráðningarsamningi vegna vanefnda eða brostinna forsendna.​
• Með riftun er átt við fyrirvaralausa uppsögn eða slit á ráðningu án greiðslu launa á uppsagnarfresti. ​
• Rifti vinnuveitandi ráðningu með lögmætum hætti fellur niður réttur starfsmanns til launa á uppsagnarfresti.

Breyting á ráðningarkjörum:

• Óski aðilar eftir að breyta efnisinnihaldi samningsins verður það ekki gert einhliða né fyrirvaralaust svo löglegt sé​
• Hyggist atvinnurekandi breyta einhliða ráðningarkjörum starfsmanns, til dæmis segja upp fastri yfirvinnu eða yfirborgunum, ber honum að tilkynna starfsmanni það með sama hætti og sama fresti og væri um uppsögn að ræða.​
• Breytingin tekur þá fyrst gildi þegar uppsagnarfrestur er liðinn.​

Vilji starfsmaður ekki una fyrirhugaðri breytingu á ráðningarkjörum getur hann tilkynnt atvinnurekanda að hann sætti sig ekki við breytinguna og muni láta af störfum við lok uppsagnarfrestsins.​

• Starfsmaður þarf ekki að láta í ljós þá afstöðu sína strax hvort hann unir breytingunni eða ekki.​
• Ef starfsmaður gerir ekki athugasemdir við breytingar þá telur atvinnurekandi að hann hafi samþykkt þær